تاكتيك نمك

يكي از مشخصه‌هاي جنبش ضد استعماري هند به رهبري گاندي، تاكيد بر مبارزات مدني و پرهيز از خشونت بود و همين مسير حركت بود كه اين جنبش را به عنوان يك حركت پيشرو در جهان مطرح كرد. در اين خصوص يكي از موثرترين تاكتيكهايي كه توسط گاندي به كار برده شد، تاكتيك نمك بود (حداقل من اين اسم را به آن مي‌دهم). قصد ندارم خيلي به جزئيات تاريخي اين موضوع بپردازم، البته در آينده نزديك شرح تاريخي آن را خواهم گفت ولي هدفم در اينجا تحليل استراتژيك تاكتيك نمك است.
1- تحليل محيطي :
كمپاني هند شرقي در زمان تسلط بر شبه‌قاره هند، يكي از منابع طبيعي را كه منحصرا در اختيار داشت و از آن بهره‌برداري مي‌كرد، منابع نمك استحصال شده از آب اقيانوس هند بود و تجارت نمك كه به صورت بسيار وسيعي توسط اين شركت با اروپا انجام مي‌شد سود بسيار سرشاري براي شركت يادشده به همراه داشت. نكته بسيار جالب توجه اينكه سهم مردم سرزمين هند از اين منابع عظيم خدادادي هيچ و هيچ بود.
اكنون ببينيم تحليل SWOT اين موضوع چگونه است.
1-1- نقاط قوت (S) : شايد بزرگترين نقطه قوت جنبش استقلال هند شخص گاندي بود البته اين موضوع را در آينده در مقاله "رهبري كاريزماتيك" توضيح خواهم داد ليكن توجه به اين نكته ضروري است كه گاندي در آن زمان تنها فردي بود كه قادر به بسيج تمامي توده‌هاي مردم بود.
1-2- نقاط ضعف (W) : از منظر دروني، اين جنبش با چند چالش بزرگ روبرو بود، اول آنكه ضعف امكانات اطلاع رساني در آن زمان امكان بسيج عمومي را با مشكل مواجه مي‌كرد. دوم وسعت سرزمين هند و سومين چالش دروني سطح كم سواد در سرزمين هند بود و نهايتا به نظر من تنوع فرهنگي بسيار زياد موجود، عملا يك ساختار ناهمگون را براي اين جنبش ايجاد كرده بود.
توضيح اين نكته ضروريست كه غالبا تقابل نقاط قوت و ضعف درون سازمان منجر به نتيجه گيري و غلبه يكي بر ديگري مي‌شود، بنابراين با توجه به شواهد تاريخي، غلبه رهبري كاريزماتيك و توان غير قابل تصور شخصيت گاندي بوضوح ديده مي‌شود.
1-3- فرصتها (O) : فاصله بسيار زياد ميان سرزمين هند و جزيره انگلستان كه با توجه به ضعف ارتباطات در آن دوره به ضعف تصميم گيري حاكم هند منجر مي‌شد و ضعف پشتيباني را به همراه داشت (براي كمپاني هند شرقي و دولت استعمارگر انگلستان) به همراه خشونت و فقري كه از طرف حاكمان انگليسي عليه مردم شبه قاره اعمال مي‌شد و سبب بروز نارضايتي عمومي گرديده بود. همچنين در اتخاذ تاكتيك نمك، وابستگي مالي شديد كمپاني هند شرقي به نمك استحصالي از هند، فرصت مغتنمي را در اختيار استقلال طلبان و مبارزان هندي مي‌گذاشت.
1-4- تهديدات (T) : مهمترين تهديد مسلح بودن حكومت هند و عدم اباي ايشان از اعمال خشونت عليه مردم در كنترل اوضاع بود كه هزينه فعاليتها و مبارزات را براي استقلال طلبان هند افزايش مي‌داد.
تا اينجا و با توجه به شرايط موجود، به خوبي نمايان مي‌شود (البته با در نظر گرفتن وقايع تاريخي) كه عملكرد جنبش به رهبري گاندي، چگونه با بهره‌گيري از نقاط قوت و فرصتها تاريخ را به كام خود رقم زد.
جنبش با گزينش حركت آرام و عاري از خشونت كه از شخصيت گاندي الهام گرفته بود و با بسيج عمومي توده ها در حاليكه شخص گاندي پيشاپيش همگان حركت مي‌كرد مسيري بسيار طولاني را پاي پياده و به منظور بهره‌برداري از منابع نمك پيمود، اين راهپيمايي طولاني ضمن پوشش بخش عمد‌ه‌اي از سرزمين هند، صداي جنبش را به گوش مردم سرزمينهاي مختلف هند رساند و در دوران كمبود ارتباطات توده بسياري را با جنبش همراه كرد. در اين مسير اعمال خشونتهاي گاه و بيگاه عمال حكومتي و صبر و استقامت گاندي، نهايتا مبارزان را به ساحل دريا و تسلط بر منابع نمك هند رساند.
تصور مي‌كنم حالا درك مناسبتري از اتخاذ تاكتيك نمك داشته باشيم و صميمانه از وقتي كه براي مطالعه اين متن اختصاص داديد سپاسگزارم.